TP.HCM hướng tới trung tâm logistics tầm cỡ khu vực: Từ “điểm xếp dỡ lớn” đến mắt xích vận tải biển toàn cầu

TP.HCM tái cấu trúc hệ thống cảng biển theo chuẩn quốc tế

TP.HCM đang bước vào giai đoạn phát triển mới của ngành hàng hải và logistics khi đồng loạt triển khai nhiều dự án cảng biển quy mô lớn nhằm hình thành hệ sinh thái cảng – logistics – thương mại tích hợp theo tiêu chuẩn quốc tế.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), một hệ thống cảng biển hiện đại cần hội tụ đầy đủ các cấu phần gồm:

• Cảng trung chuyển quốc tế
• Cảng cửa ngõ
• Cảng nội vùng
• Không gian logistics hậu cảng

Các dự án trọng điểm như cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cảng container Cái Mép Hạ và Gemalink giai đoạn 2 được xem là những mảnh ghép chiến lược để TP.HCM từng bước trở thành trung tâm logistics của khu vực Đông Nam Á.

Cái Mép – Thị Vải giữ vai trò cảng cửa ngõ quốc tế

Hiện nay, cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải là hệ thống cảng cửa ngõ lớn nhất Việt Nam, có khả năng tiếp nhận tàu container siêu lớn lên đến 24.000 TEUs.

Năm 2025, sản lượng hàng hóa qua khu vực này đạt hơn 90,6 triệu tấn, tăng 15,6% so với cùng kỳ. Mỗi tuần, khu vực đón hơn 40 tuyến vận tải biển quốc tế kết nối trực tiếp với châu Âu, châu Mỹ và nhiều thị trường lớn khác.

Theo VLA, tốc độ tăng trưởng liên tục trong nhiều năm cho thấy nhu cầu vận tải biển quốc tế tại khu vực phía Nam đang gia tăng mạnh, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của Cái Mép – Thị Vải trong chuỗi logistics toàn cầu.

Không chỉ đóng vai trò cảng cửa ngõ, cụm cảng này còn từng bước tham gia hoạt động trung chuyển quốc tế, tạo nền tảng để mở rộng vị thế trong mạng lưới hàng hải khu vực.

Cảng Cái Mép Hạ bổ sung công suất chiến lược

Dự án cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ có tổng vốn đầu tư khoảng 115.000 tỷ đồng được định hướng trở thành khu bến mở rộng của cụm cảng Cái Mép – Thị Vải.

Trong bối cảnh sản lượng container đang tiệm cận công suất thiết kế, việc phát triển thêm hệ thống cầu bến tại Cái Mép Hạ được xem là bước đi cần thiết để:

• Tăng dư địa tăng trưởng dài hạn
• Nâng khả năng tiếp nhận tàu kích thước lớn
• Hỗ trợ hoạt động logistics vùng Đông Nam Bộ

Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ – “siêu cảng” 5 tỷ USD

Khác với các cảng phục vụ xuất nhập khẩu nội địa, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ được định vị là trung tâm trung chuyển hàng hóa toàn cầu.

Dự án có tổng vốn đầu tư khoảng 128.000 tỷ đồng, hướng đến mục tiêu thu hút các tuyến tàu xuyên lục địa và tăng tần suất tàu mẹ cập cảng Việt Nam.

Theo VLA, một cảng trung chuyển quốc tế chỉ có thể hoạt động hiệu quả khi đáp ứng đồng thời nhiều yếu tố như:

• Vị trí gần tuyến hàng hải quốc tế
• Độ sâu luồng đạt chuẩn
• Năng suất khai thác cao
• Chi phí cạnh tranh
• Hệ sinh thái dịch vụ hoàn chỉnh

Cảng Cát Lái tiếp tục giữ vai trò trung tâm logistics nội vùng

Trong cấu trúc logistics tương lai, cảng Cát Lái vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi là đầu mối kết nối chuỗi cung ứng khu vực phía Nam.

Hệ sinh thái logistics quanh Cát Lái hiện đã hình thành tương đối hoàn chỉnh với:

• ICD
• Depot container
• Doanh nghiệp logistics
• Đại lý hải quan
• Trung tâm phân phối

Trong thời gian tới, Cát Lái được định hướng phát triển thành trung tâm gom hàng và phân phối nội Á, kết nối hiệu quả với hệ thống cảng nước sâu thông qua vận tải thủy nội địa.

Những thách thức lớn của hệ thống logistics TP.HCM

Hạ tầng kết nối chưa đồng bộ

Dù năng lực cảng biển liên tục được nâng cấp, hệ thống giao thông kết nối phía sau cảng vẫn là điểm nghẽn lớn.

Hiện nay, phần lớn hàng hóa vẫn phụ thuộc vào vận tải đường bộ, khiến:

• Chi phí logistics tăng cao
• Áp lực giao thông gia tăng
• Hiệu quả khai thác cảng chưa tối ưu

Theo VLA, năng lực cầu bến đang tăng nhanh hơn khả năng giải phóng hàng phía sau cảng, tạo ra tình trạng mất cân đối trong chuỗi vận tải.

Thiếu hệ sinh thái logistics hậu cảng

Một hạn chế khác là các trung tâm logistics, kho bãi và dịch vụ giá trị gia tăng vẫn tập trung chủ yếu trong nội đô TP.HCM thay vì dịch chuyển ra khu vực cảng nước sâu.

Điều này làm tăng:

• Chi phí lưu kho
• Chi phí vận chuyển
• Thời gian giao nhận hàng hóa

VLA cho rằng TP.HCM cần nhanh chóng phát triển các trung tâm logistics quy mô lớn tại Cái Mép Hạ và khu vực cảng biển để hình thành chuỗi cung ứng tích hợp.

Đẩy mạnh vận tải đa phương thức

Theo TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn, TP.HCM đang có cơ hội lớn để tổ chức lại toàn bộ hệ thống logistics vùng nhờ sự kết hợp giữa:

• Cảng biển nước sâu
• Sân bay quốc tế Long Thành
• Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ
• Trung tâm tài chính quốc tế TP.HCM

Trong tương lai, hệ thống giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường sắt và đường thủy sẽ giúp hàng hóa từ các khu công nghiệp vận chuyển trực tiếp đến cảng mà không phụ thuộc quá nhiều vào xe container.

Đặc biệt, tuyến Vành đai 4 được kỳ vọng trở thành trục kết nối chiến lược giữa:

• Các khu công nghiệp
• Sân bay Long Thành
• Cụm cảng Cần Giờ – Cái Mép – Thị Vải

TP.HCM hướng tới trung tâm logistics hàng đầu khu vực

Theo đánh giá của VLA, lợi thế lớn nhất của TP.HCM không chỉ nằm ở việc có thêm nhiều cảng biển mà là khả năng hình thành một không gian kinh tế tích hợp đủ lớn để tái tổ chức toàn bộ chuỗi logistics theo chuẩn quốc tế.

Khi các cấu phần gồm:

• Cảng Cần Giờ
• Cái Mép – Thị Vải
• Gemalink
• Cái Mép Hạ
• Khu thương mại tự do
• Cảng Cát Lái

được vận hành đồng bộ, TP.HCM có thể chuyển mình từ “điểm xếp dỡ hàng hóa lớn” thành trung tâm logistics – cảng biển tích hợp quy mô khu vực, đủ sức cạnh tranh với các trung tâm hàng hải hàng đầu châu Á.