Từ Hormuz đến Panama: Vận tải biển toàn cầu bị cuốn vào vòng xoáy địa chính trị

Căng thẳng địa chính trị làm rung chuyển các tuyến hàng hải chiến lược

Ngành vận tải biển toàn cầu đang bước vào giai đoạn biến động mạnh khi hàng loạt tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz, kênh đào Panama, Biển Đỏ và eo biển Malacca đồng loạt chịu tác động từ cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc.

Không còn đơn thuần là các tuyến vận tải quốc tế phục vụ thương mại, nhiều “điểm nghẽn” hàng hải đang trở thành công cụ gây sức ép kinh tế và chiến lược trong bối cảnh xung đột toàn cầu ngày càng phức tạp.

Các chuyên gia cảnh báo, thế giới đang đối mặt với một giai đoạn bất định mới của chuỗi cung ứng và logistics quốc tế.

Kênh đào Panama trở thành điểm nóng mới

Mỹ – Trung gia tăng căng thẳng quanh tuyến vận tải chiến lược

Kênh đào Panama – tuyến hàng hải xử lý khoảng 5-6% thương mại đường biển toàn cầu – đang nổi lên như một điểm nóng mới trong cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc.

Ngày 28/4, Mỹ cùng nhiều quốc gia Mỹ Latinh và Caribe cáo buộc Trung Quốc gây sức ép kinh tế và can thiệp vào hoạt động của các tàu treo cờ Panama.

Theo dữ liệu của tổ chức nghiên cứu hàng hải Loadstar, trong tháng 3, các cơ quan kiểm soát cảng của Trung Quốc đã giữ lại 123 tàu để kiểm tra, trong đó có tới 91 tàu treo cờ Panama.

Con số này tăng mạnh so với tháng trước đó khi chỉ có 19 tàu Panama bị kiểm tra.

Khủng hoảng eo biển Hormuz làm đảo lộn vận tải năng lượng toàn cầu

Hormuz tiếp tục là “động mạch chủ” của dầu khí thế giới

Song song với căng thẳng tại Panama, eo biển Hormuz đang trở thành tâm điểm khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới trong thời bình.

Tuy nhiên, xung đột leo thang tại Trung Đông từ cuối tháng 2 đã khiến hoạt động vận tải qua Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng.

Theo các báo cáo quốc tế:

• Khoảng 2.000 tàu bị ùn ứ tại hai đầu eo biển
• Nhiều tàu bị tấn công hoặc kiểm soát chặt
• Giá dầu và khí đốt tăng lên mức cao nhất nhiều năm

Khủng hoảng tại Hormuz đang tạo hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ hệ thống logistics và thương mại quốc tế.

Kênh đào Panama trở thành tuyến thay thế quan trọng

Lưu lượng tàu và chi phí vận tải tăng mạnh

Trong bối cảnh Hormuz bất ổn, kênh đào Panama nổi lên như tuyến thay thế chiến lược cho dòng chảy năng lượng toàn cầu, đặc biệt là dầu thô từ Mỹ sang châu Á.

Lưu lượng tàu qua Panama đã tăng từ khoảng 34 tàu/ngày lên gần 50 tàu/ngày trong thời gian gần đây.

Lượng dầu thô Mỹ vận chuyển qua tuyến này cũng đạt mức cao nhất trong 4 năm, vượt 200.000 thùng/ngày.

Tuy nhiên, áp lực tăng mạnh khiến chi phí vận tải leo thang:

• Giá đặt chỗ qua kênh tăng gần gấp 3
• Mức phí từ khoảng 140.000 USD tăng lên gần 385.000 USD
• Một số chủ tàu phải trả tới 4 triệu USD để được ưu tiên qua kênh

Dù vậy, Panama vẫn khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của Hormuz do hạn chế về hạ tầng và kích thước tàu.

Các tuyến hàng hải toàn cầu đồng loạt đối mặt rủi ro

Biển Đỏ, Biển Đen và eo biển Malacca cùng biến động

Không chỉ Hormuz và Panama, nhiều tuyến hàng hải trọng yếu khác cũng đang chịu áp lực lớn từ xung đột địa chính trị.

Biển Đỏ

Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Biển Đỏ buộc nhiều hãng tàu phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, làm tăng đáng kể:

• Chi phí nhiên liệu
• Thời gian vận chuyển
• Phí bảo hiểm chiến tranh

Biển Đen

Việc Nga hạn chế xuất khẩu của Ukraine từng gây cú sốc lớn đối với chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.

Eo biển Malacca

Đề xuất áp phí tàu quá cảnh của Indonesia dù chưa được triển khai nhưng đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ “vũ khí hóa” các tuyến hàng hải quốc tế.

Vận tải biển bước vào thời kỳ bất định mới

Chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt rủi ro cấu trúc

Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hơn 80% hàng hóa toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển.

Điều này đồng nghĩa bất kỳ biến động nào tại các tuyến hàng hải chiến lược đều có thể tác động trực tiếp đến:

• Giá năng lượng
• Chi phí logistics
• Chuỗi cung ứng toàn cầu
• Lạm phát quốc tế

Giới chuyên gia nhận định trật tự hàng hải quốc tế dựa trên luật lệ đang dần bị xói mòn khi nhiều quốc gia sử dụng quyền kiểm soát tuyến biển như một công cụ chiến lược.

Doanh nghiệp logistics toàn cầu buộc phải thích nghi

Chi phí vận tải và bảo hiểm tiếp tục tăng

Các công ty vận tải biển hiện phải đối mặt với hàng loạt áp lực:

• Tàu phải đi đường vòng xa hơn
• Tiêu hao nhiên liệu tăng mạnh
• Phí bảo hiểm chiến tranh leo thang
• Thủ tục kiểm tra và cấp phép phức tạp hơn

Ngay cả những đợt kiểm tra ngắn cũng có thể gây hiệu ứng dây chuyền, làm gián đoạn lịch trình giao hàng và hợp đồng vận chuyển quốc tế.

Trước thực tế này, nhiều doanh nghiệp đang đẩy mạnh:

• Đa dạng hóa chuỗi cung ứng
• Mở rộng tuyến vận tải thay thế
• Tăng phối hợp an ninh hàng hải
• Điều chỉnh chiến lược logistics dài hạn